In een tijd van toenemende druk op de gezondheidszorgsystemen worden ziekenhuizen steeds vaker geconfronteerd met het probleem van een tekort aan bedden. Om met dit tekort om te gaan, nemen ziekenhuizen vaker patiënten op buiten de klinisch aangewezen afdeling: een zogenaamd buitenbed. Zo kan een patiënt met buikklachten op een orthopedische afdeling terecht komen omdat er op de MDL-afdeling geen plaats is. Welke risico’s voor patiëntveiligheid komen kijken bij dergelijke besluiten? Dat onderzochten masterstudenten van de TU Delft Faculteit Techniek, Bestuur en Management, Mart Vloet en Sophie Mans, in samenwerking met de afdelingen Integraal Capaciteitsmanagement en Kwaliteit & Veiligheid. Door: Mart Vloet en Sophie Mans
Risico’s
Uit eerdere wetenschappelijke publicaties en uit klinische ervaring is bekend dat er zorgen zijn over de patiëntveiligheid op buitenbedden. Op het moment worden er al maatregelen genomen om het gebruik van buitenbedden te beperken en als het toch nodig is, patiënten op de best passende alternatieve afdeling te plaatsen. Nieuwe onderzoeken dragen bij aan het begrijpen van de risico’s en oorzaken daarvan en geven maat en getal aan de omvang van deze risico’s.
Mart’s onderzoek was gericht op de vraag in hoeverre de beslissing om gebruik te maken van buitenbedden invloed heeft op het sterfterisico van patiënten op een buitenbed. Tijdens dit onderzoek werden gegevens van geaggregeerde ziekenhuiscapaciteit-, patiënt- en veiligheidsgegevens geanalyseerd. Hieruit bleek dat het absolute gecorrigeerde sterftecijfer van (acuut opgenomen) patiënten die waren opgenomen op buitenbedden aanzienlijk hoger was dan van patiënten die dat niet waren. Bovendien werd met name een verhoogd risico vastgesteld voor typen patiënten (ingedeeld in beschouwend, snijdend of gemengd) die op andere afdelingen waren geplaatst dan het beoogde type afdeling. Een verhoogd sterfterisico werd ook waargenomen in de vroege stadia, bij korte duur, van opname op buitenbedden.
Mart ontwikkelde richtlijnen, visueel weergegeven in heldere heatmaps, waar men snel kan zien welke patiënten relatief veilig in buitenbedden geplaatst kunnen worden (bijvoorbeeld patiënten jonger dan 60 jaar, ongeacht plaats van herkomst of comorbiditeiten). Afgeraden wordt om patiënten ouder dan 80 jaar met comorbiditeiten op een buitenbed te plaatsen.1
Afdelingsstructuren
Sophie’s onderzoek richtte zich op de vraag hoe veiligheidsoverwegingen worden meegenomen in de dagelijkse besluitvorming over het plaatsen van patiënten op buitenbedden. Om deze vraag te beantwoorden, werden de besluitvormingsprocessen, welke uitdagingen men daarbij tegenkomt en de rol van patiëntveiligheid onderzocht met behulp van interviews onder het personeel. Sophie’s onderzoek bracht een gestructureerd besluitvormingsproces aan het licht, waarbij de Coördinator Patiëntenstroom een centrale rol speelt en een afweging maakt tussen operationele efficiëntie en klinische geschiktheid. Het ziekenhuis onderneemt al veel stappen om de veiligheid van patiënten op buitenbedden te verbeteren. Desondanks identificeerde Sophie een aantal uitdagingen: een buitenbedplaatsing vereist samenwerking tussen verschillende afdelingen, maar de gescheiden afdelingsstructuren maken deze samenwerking moeilijker. Deze uitdagingen kunnen leiden tot fouten en vertragingen in de zorg en een langere opnameduur. Daarnaast kan de beperkte specialistische kennis van de verpleegkundigen die voor een patiënt op een buitenbed zorgen, leiden tot extra tijdsdruk voor personeel en fouten en risico’s voor de patiënt. Deze uitdagingen droegen bij aan de terughoudendheid van afdelingen om patiënten op een buitenbed op te nemen. Sophie raadde aan om naast de bestaande maatregelen voor risicobeperking ook te focussen op het verbeteren van de samenwerking tussen afdelingen en gedeelde verantwoordelijkheid voor de patiëntenstroom.
Conclusie
Deze onderzoeken zouden ziekenhuizen en personeel bewust moeten maken van de (verhoogde) veiligheids- en sterfterisico’s wanneer door capaciteitsbeperkingen opnames buiten de klinisch geschikte afdelingen worden overwogen. Het wordt aanbevolen dat ziekenhuizen binnen de hele organisatie (medisch, verpleegkundig en ondersteunend personeel) discussies initiëren over de geïdentificeerde veiligheidsrisico’s en de aanbevelingen van het onderzoek integreren in toekomstig beleid en richtlijnen. Dit zal bijdragen aan een meer risicogeïnformeerde, proactieve en expliciete afweging van veiligheid bij beslissingen over ziekenhuiscapaciteit, wat uiteindelijk zal leiden tot een efficiëntere en vooral veiligere aanpak voor het beheer van buitenbedden in tijden van toenemende druk op de gezondheidszorg.
